Blogpost

Avond over Inlichtingendienst met Constant Hijzen


Door: Marloes Vernooijs 

Op een regenachtige avond komen de Jonge Democraten op 5 november bijeen in een donker zaaltje midden in Leiden. De Koude Oorlogssfeer van de zaal sluit goed aan bij het gespreksonderwerp van de avond. Promovendus Constant Hijzen komt namelijk vertellen over zijn onderzoek naar de Inlichtingendienst in Nederland. Sinds 2009 promoveert hij bij het Centre for Terrorism and Counterterrorism aan de Campus Den Haag. Hij onderzoekt de rol van inlichtingen- en veiligheidsdiensten in de constructie van vijand- en dreigingsbeelden. Hier schreef hij onder andere over voor de Groene Amsterdammer en voor Socialisme&Democratie.


Door: Marloes Vernooijs

Op een regenachtige avond komen de Jonge Democraten op 5 november bijeen in een donker zaaltje midden in Leiden. De Koude Oorlogssfeer van de zaal sluit goed aan bij het gespreksonderwerp van de avond. Promovendus Constant Hijzen komt namelijk vertellen over zijn onderzoek naar de Inlichtingendienst in Nederland. Sinds 2009 promoveert hij bij het Centre for Terrorism and Counterterrorism aan de Campus Den Haag. Hij onderzoekt de rol van inlichtingen- en veiligheidsdiensten in de constructie van vijand- en dreigingsbeelden. Hier schreef hij onder andere over voor de Groene Amsterdammer en voor Socialisme&Democratie

Geschiedenis van de Inlichtingendienst
In zijn introductie neemt Constant ons kort mee door de geschiedenis van de Nederlandse Inlichtingendienst. In 1913 werd de derde sectie van de Generale Staf (GS III) opgericht, een modernisering van de op documentatie gerichte Studiebureau Vreemde Legers. Met het hoofdkantoor op de Lange Voorhout was de GS voornamelijk een militaire inlichtingendienst. Revolutionaire bewegingen leken de wereld te overspoelen. In Rusland vond in 1917 de Russische Revolutie plaats, in 1918 brak in Duitsland revolutionaire onrust uit – een reden voor SDAP voorman Troelstra om in november 1918 een revolutionaire rede te houden in het parlement. Dit zou achteraf misplaatst blijken, de revolutie kwam niet. Toch zat de schrik er goed in. Reden voor het Nederlandse gezag om de Centrale Inlichtingendienst (CI) op te richten, die verborgen werd onder de vleugels van GS III. Niet zozeer uit een paniekerige angst voor de revolutie, maar om bestuurders in te lichten en incidenten zoals in Rotterdam te voorkomen. Toch bleef de dienst erg kleinschalig; het stond niemand precies voor ogen waar deze nou toe diende. Een inlichtingendienst leek nodig, maar niemand wilde er voor betalen. 

Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd een keerpunt. Constant geeft hier twee voorbeelden, het Venlo-incident en de Englandspiel, die ervoor zorgden dat de Regering in Londen meer oog kreeg voor de dienst. Na de oorlog zagen ministers deze dienst graag onder hun ministerie vallen. Het was Drees die er voor zorgde dat de geheime dienst (BvD) onder Binnenlandse Zaken viel. Op dat moment had de BvD een sterk anticommunistisch karakter. Veel gebeurde achter de schermen en er was weinig transparantie. Dit veranderde pas in de jaren ’60. Nog later, namelijk in ’87, kwam er wetgeving voor de dienst. Onder Arthur van Leeuwen vond er een reorganisatie plaats. Hij maakte de dienst transparanter door ‘zijn’ mensen het land in te sturen en te vertellen over de BvD.

Parlementaire controle
Sinds 2002 is de geheime dienst Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) gaan heten. Hoe zit het met het huidige klimaat rond deze dienst? Om verschillende redenen is de dienst groter geworden. Zorgelijk vindt Constant Hijzen dat de AIVD heeft meer budget en bevoegdheden heeft gekregen, maar dat de parlementaire controle te wensen overlaat. Politici weten niet goed waar de dienst mee bezig is. Deze desinteresse noemt hij gevaarlijk. Wel is er een Commissie Stiekem, waar de fractievoorzitters uit de Tweede Kamer in zitten. Maar zoals Bolkestein (VVD) al eens zei: ‘Je bent bezig met wat de volgende dag in de krant staat en dat is nooit de BvD’. Hoe zou deze controle en het debat hierover beter kunnen? De zaal heeft hier wel een mening over, met name als het gaat over de privacy van burgers. Volgens Pieter zou de minister een betere verantwoording aan de Kamer moeten afleggen. Daarnaast gaat het over technische ontwikkelingen. Als je niet weet wat je hanteert dan kun je het ook niet controleren, vult Bob Boot hem aan. Wanneer je iets niet snapt, zouden alarmbellen bij je moeten rinkelen. Wat betreft privacy is er sowieso een algemene desinteresse, zo wordt gesteld. Zowel bij burgers als bij politici. Iedere agent kan nu onze data doorzoeken. Dat is kwalijk. 

Waar ligt de grens?
De Dienst valt dit niet te verwijten, deze is er op ingericht om veel informatie in te winnen. De grenzen worden om die reden automatisch opgezocht. In de politiek moet het gesprek gevoerd worden waar dit goed voor is. Ligt hier een rol voor Europa? Constant denkt van niet. Nationale belangen staan hier voorop. Het gaat over nationale veiligheid. En in multilaterale verbanden knopen doorhakken, blijft lastig. Daar moeten landen veiligheid voor inleveren en daar zijn ze niet zo snel toe bereid. Het is opmerkelijk dat juist in een tijd waarin publieke steun belangrijk is de AIVD nog steeds geen goed verhaal heeft over de geslotenheid waarmee zij opereren. Er is een duidelijke spanning tussen legitimiteit en bronnengeheim. Hoe zouden burgers meer inzicht kunnen krijgen in het dossier dat de Inlichtingendienst van hen heeft aangemaakt? Bob oppert een Digidmap met je eigen AIVDdossier. Paul Breitbarth grapt dat de Digidbeveiliging wel wat te wensen overlaat. 

Tot slot wordt er over nagedacht hoe het nu komt dat er in Nederland nog zo weinig kritiek is op de geheime dienst. Misschien de ‘open gordijnenmentaliteit’, we hebben niks te verbergen en echte onveiligheid kennen we niet. Daarnaast is ons vertrouwen in de overheid veel groter dan in andere landen. Wellicht dat hier binnenkort verandering in komt. In veel Westerse landen heeft Snowden al voor enige argwaan jegens de overheid gezorgd. De discussie over Snowden, NSA en Merkel werd onder het genot van een biertje gevoerd. Buiten regende het en binnen bleef het nog lang onrustig. 

Submit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to Twitter

Nieuws

Congresboek JD Leiden Haaglanden 15 december 2015

Beste allemaal, Het congresboek van de JD Leiden Haaglanden kun je bezichtigen via deze link. We hopen dat jullie er klaar voor zijn en net zoveel zin hebben als wij in een terugblik op het afgelop...

Lees meer...

Weblog

Activiteitsverslag - de Metropoolregio

Deze laatste woensdag van november zijn we in Delft in gesprek gegaan over de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Voor mij als Delftenaar uit het Leiden-Haaglanden-bestuur is dit dan ook een mooie t...

Lees meer...

dinsdag 26 september 19:30
Debattraining - Leiden-Haaglanden
vrijdag 29 september 19:00
BBBBB Overijssel - BuitenBubbelBorrel met Bestuur Brongers - Landelijk
zaterdag 30 september 11:00
Actie voor het sleepnetwetreferendum - Leiden-Haaglanden
woensdag 04 oktober 19:30
Voltooid leven - Leiden-Haaglanden
vrijdag 06 oktober 19:00
Kaderweekend - Landelijk
dinsdag 10 oktober 19:30
Asielbeleid op gemeentelijk niveau - Leiden-Haaglanden
dinsdag 17 oktober 19:30
DuurzaamheidsPubQuiz - Leiden-Haaglanden
donderdag 19 oktober 16:30
Kennismakingsborrel - Landelijk

» Bekijk volledige kalender

Vul hieronder je emailadres in om een link te krijgen waarmee je je aan kunt melden voor de nieuwsbrieven van de Jonge Democraten en waarmee je je abonnementen kunt wijzigen.

» Bekijk eerdere nieuwsbrieven

Twitter

Jonge Democraten Online

FacebookLinkedInTwitter

© 2017 Jonge Democraten